Presteren onder druk: wat de werkvloer kan leren van olympisch topzwemster Marrit Steenbergen

Eén moment. Geen herkansing. Alles moet kloppen. Voor zwemmers, zoals Marrit Steenbergen, is dat tijdens de EK Trials (2-5 juli) de realiteit: waar eerder meerdere kwalificatiekansen waren, resteert nu één allesbepalend toernooi richting het EK in Parijs. De druk neemt toe, maar dat gevoel is minder exclusief dan het lijkt. Of het nu gaat om een allesbepalende race of een beslissende presentatie op werk, uiteindelijk draait het om hetzelfde: presteren wanneer het moet. Hoe zorg je ervoor dat je juist dan levert? Volgens sportpsycholoog bij het TeamNL centrum van BrabantSport, Joyce Jansen, verschillen topsport en de werkvloer minder van elkaar dan vaak wordt gedacht. 

De vergeten stap: herstel

Zowel op de werkvloer als in de sport draait het om pieken op het juiste moment. Een sporter en een werknemer doorlopen allebei een traject van voorbereiding, gevolgd door het moment waarop het moet gebeuren. Maar daarna komt nog een cruciale stap: herstel. En juist die fase wordt vaak overgeslagen. Jansen: “Wat ik interessant vind, is dat veel professionals eigenlijk leven als topsporters, maar zonder het besef dat ze ook moeten herstellen als topsporters.”

Hoe dat moment van rust en herstel eruitziet, verschilt per persoon, vertelt Steenbergen: “In aanloop naar een belangrijke wedstrijd zoals de trials neemt de trainingsbelasting af, waardoor ik juist meer vrije tijd krijg. Vroeger zat ik dan veel alleen op mijn kamer en ging ik malen. Inmiddels weet ik dat ontspanning juist zit in iets anders doen, bijvoorbeeld door met vriendinnen de stad in te gaan.”

Volgens Jansen is dat herkenbaar. “We hebben de neiging om in doemscenario’s te denken en verliezen daarmee de focus op wat we wél kunnen beïnvloeden. Het heeft geen zin om te denken: wat als die presentatie niet goed gaat? Beter is om te denken in tastbare scenario’s en mogelijke oplossingen: wat kan ik vooraf doen om mezelf zo goed mogelijk voor te bereiden?” Die voorbereiding gaat verder dan alleen de inhoud, benadrukt ze. “Kijk ook naar de omstandigheden. In het geval van een presentatie kun je dan denken aan: hoe ziet de zaal eruit, hoeveel mensen zullen er zijn, en wat ik als ik even mijn tekst niet meer weet?” Zelfs herstel vraagt om een andere blik. “Veel werknemers zien herstellen als niets doen,” zegt Jansen, “maar het kan ook iets actiefs zijn. Veel meer activiteiten dan je denkt kunnen helpen om op te laden: van sporten tot een schildercursus. Het gaat erom wat voor jou werkt en wat jouw batterij weer vult.”

Omgaan met het onverwachte

Dat je niet te veel moet blijven hangen in wat er mis kan gaan, herkent Steenbergen. Zeker omdat veel factoren simpelweg buiten je invloed liggen. “Ik ben inmiddels wel gewend dat er in mijn voorbereiding dingen misgaan. Voor het WK in Singapore had ik koorts, twee dagen voor vertrek viel mijn nagel eraf en bij het EK viel ik van de trap. Ik ben nu eenmaal niet de handigste,” zegt ze lachend. “En toch haalde ik telkens mooie resultaten.”

Die ervaringen hebben haar perspectief veranderd. “Als er nu iets misgaat, zeggen mensen om me heen al: dat wordt een goed toernooi. Ik maak me er niet meer zo druk om. Die onvoorspelbaarheid hoort er nu eenmaal bij.”

Volgens Jansen is dat precies wat mentaal sterke presteerders onderscheidt. “Zij voelen spanning, maar raken daar niet direct door in paniek. Mentale kracht zit voor mij in zelfkennis, eerlijk kunnen reflecteren en verantwoordelijkheid nemen voor je eigen proces.” Dat vraagt vooral om flexibiliteit, benadrukt ze. “Niet altijd sterk moeten zijn, maar kunnen meebewegen met wat een situatie van je vraagt. Juist onder druk trouw blijven aan wat voor jou werkt.”

Onze rol bij de EK Trials

Voor ons gaan topsportevenementen verder dan medailles en titels. Ze bieden een krachtig podium voor sportieve prestaties, economische groei én maatschappelijke impact. Samen met onze partners halen we daarom internationale evenementen naar Brabant, zoals de EK Trials. BrabantSport, de provincie Noord‑Brabant, de KNZB en de gemeente Eindhoven bouwen samen aan Eindhoven als dé zwemstad van Europa: een plek waar recreatieve zwemmers en toptalent kunnen dromen, groeien en zich ontwikkelen. Het EK Trials belichaamt die ambitie.

Meer weten over onze bedrijfstrainingen? 

Wil je ontdekken hoe inzichten uit de topsport direct toepasbaar zijn op de werkvloer? BrabantSport organiseert trainingen waarin sportpsychologen – samen met een topsporter – verdieping en inzicht bieden op thema’s als presteren onder druk, teamontwikkeling en duurzame inzetbaarheid. Meer weten? Neem contact op met Marcel Balkestein via marcel@brabantsport.nl.