De kunst van het pieken: Hoe twee TeamNL zwemsters toeleven naar de European Swimming Trials

Vier dagen. Eén kans. Tijdens de European Swimming Trials (2-5 juli) valt de beslissing. Waar zwemmers zich voorheen verspreid over het jaar konden kwalificeren voor het EK, gebeurt het tegenwoordig op één moment. Dat zorgt voor een alles-of-niets-scenario waarin elke seconde telt. Hoe zorg je ervoor dat je precies op het juiste moment piekt? Topzwemsters Maaike de Waard (29) en Marrit Steenbergen (26) vertellen hoe zij zich voorbereiden op de belangrijke kwalificatiewedstrijd.

De paradox van de taper

We spreken Marrit Steenbergen en Maaike de Waard midden in de taper: de laatste fase richting een belangrijk toernooi. De trainingsuren gaan omlaag, de vermoeidheid verdwijnt langzaam uit het lichaam en de frisheid die nodig is om te pieken moet juist nu ontstaan. Vlak voor het moment waarop alles samenkomt, doe je minder. Is dat niet juist lastig?

“Wanneer de taper begint, heb ik altijd een strijd in mijn hoofd tussen snel wedstrijdfit willen zijn en niet te vroeg willen pieken,” vertelt Maaike. “Timing is cruciaal. Dat kan stressvol zijn.”

Juist daarin schuilt volgens haar de paradox van de taper. Het is de periode waar iedere zwemmer naar uitkijkt, omdat de zware trainingsweken achter de rug zijn en er meer ruimte ontstaat voor herstel. Tegelijkertijd is het mentaal een uitdagende fase.

“Je kijkt uit naar de taper, maar je houdt er ook niet van,” legt Maaike uit. “De spanning neemt toe. Je verwacht dat je elke dag iets fitter en sneller wordt, terwijl je voortdurend afvraagt of alles op het juiste moment samenkomt.”

Met minder trainingsuren komt er meer ruimte voor gedachten. Marrit weet hoe die fase kan zijn en heeft geleerd de voordelen van de taper te omarmen: “Mijn valkuil was dat ik op een vrije middag naar huis ging en over meerdere scenario’s dacht,” zegt Marrit. “Ik heb geleerd dat het ook goed is om even met vriendinnen de stad in te gaan en mijn gedachten te verzetten.”

Druk delen met Bish en Pat

Zowel Marrit als Maaike benadrukken dat er ook druk komt kijken bij de laatste weken voor een groot toernooi. Hoewel zwemmen uiteindelijk een individuele sport blijft, hoeven de zwemmers de druk niet alleen te dragen. Juist in de aanloop naar de belangrijkste wedstrijden van het jaar zijn goede gesprekken vaak net zo waardevol als een goede training.

Voor Marrit speelt coach Patrick Pearson daarin een belangrijke rol. Het hele seizoen staat in het teken van het piekmoment, maar door de jaren heen heeft ze geleerd de druk te doseren. “Ik heb die druk ergens ook wel nodig om te presteren, maar ik heb vooral geleerd om mezelf niet nóg meer druk op te leggen. Ik weet echt wel dat de Trials en het EK belangrijk zijn en dat ik goed moet presteren. Dat hoef ik niet te blijven herhalen. Ik presteer het beste als ik de blije en enthousiaste Marrit ben, niet de Marrit die onder hoogspanning staat.”

Ze heeft daarin ook geleerd om zodra de spanning oploopt, het gesprek aan te gaan. “Ik heb net zoals veel andere mensen, de neiging om dingen in mijn hoofd te vergroten en ze niet uit te spreken. Ik heb geleerd om eerder naar Patrick te stappen. Dan zeg ik gewoon: ‘Joh Pat, ik ben toch een beetje zenuwachtig.’ Zodra ik het uitspreek, is het uit mijn hoofd en lucht het op.”

Ook Maaike vindt houvast bij haar coach. Na twaalf jaar onder Pearson te hebben getraind, maakte ze anderhalf jaar geleden de overstap naar de Australische coach Peter Bishop, of simpelweg ‘Bish’, zoals ze hem noemt. “Er zijn periodes dat het niet soepel loopt en je op zoek bent naar de reden. Het helpt mij om mijn hart te luchten.” 

Die openheid is iets wat ze bewust heeft moeten ontwikkelen. “Vroeger hield ik dingen veel langer voor mezelf. Als ik niet presteerde zoals ik had gehoopt, raakte ik daar gefrustreerd door. Patrick heeft me geleerd om eerder uit te spreken wat er in me omgaat. Die les heb ik meegenomen naar Bish.”

Fit, maar nooit perfect

Naast de spanning, druk en vertrouwen is de aandacht van het fysieke aspect ook van belang. Want hoe belangrijk de mentale voorbereiding ook is, uiteindelijk moet het lichaam leveren. Maar bestaat de perfecte fysieke vorm eigenlijk wel? Marrit hoeft over die vraag niet lang na te denken.

“Een perfecte fysieke staat bestaat voor mij niet. Ik ben gewend om moe te zijn. Als die vermoeidheid tijdens de taper verdwijnt, voelt dat soms juist onwennig.”

Ook het idee van een vlekkeloze voorbereiding heeft ze inmiddels losgelaten. Sterker nog: haar beste prestaties kwamen regelmatig voort uit verre van ideale omstandigheden. “Voor het WK in Singapore had ik koorts, twee dagen voor vertrek viel mijn nagel eraf en voor een EK viel ik van de trap,” vertelt ze lachend. “Ik ben nu eenmaal niet de handigste. En toch haalde ik telkens mooie resultaten.”

Die ervaringen hebben haar geleerd dat topsport nooit volledig maakbaar is. “Ik heb geleerd die onvoorspelbaarheid te omarmen. Het is inmiddels bijna een running gag geworden. Als er iets misgaat, dan zeggen mensen voortaan: je gaat weer een topprestatie halen.”

Ook Maaike kijkt anders naar fysieke fitheid dan je zou verwachten. “Fitheid zit voor mij vooral in hoe uitgerust je je voelt. Natuurlijk voel ik in deze fase wel de druk om niet ziek te worden.”

Ondanks haar ruime ervaring voelt de aanloop naar de European Swimming Trials anders dan eerdere kwalificatietrajecten. Waar zwemmers zich in het verleden soms al maanden of zelfs een jaar van tevoren konden plaatsen voor een eindtoernooi, komt het nu neer op één moment. “Je wilt je voor ieder toernooi goed voelen, maar voor de Trials misschien nog wel iets meer,” zegt Maaike. “Je krijgt maar één kans om je te kwalificeren. Het is één race en die moet goed zijn. Lukt dat niet, dan kan je seizoen in één klap voorbij zijn. Dat is best hard.”

Van talent naar boegbeeld

Tijdens de Trials richten camera's, coaches, familieleden en fans hun blik ineens op Eindhoven. Juist op het moment dat iedere honderdste telt. Marrit weet hoe het gaat.

“Het hele jaar is het relatief rustig op het gebied van media-aandacht en dan komt alles tegelijk. Journalisten vragen hoe ik erin zit, welke tijden ik ga zwemmen en of ik ga winnen.”

Die belangstelling komt niet uit de lucht vallen. Marrit behoort al jaren tot de absolute wereldtop. Maar ook ervaring maakt haar niet immuun voor alle verwachtingen die bij een groot toernooi horen. “Als journalisten zulke vragen stellen, ga je er toch over nadenken. Vroeger vond ik dat lastiger. Nu weet ik beter wat ik wil zeggen en hoe ik de focus bij mezelf houd.”

Met respectievelijk 26 en 29 jaar draaien Marrit en Maaike inmiddels lang genoeg mee om niet alleen naar hun prestaties te kijken, maar ook naar de rol die zij binnen de sport vervullen. Voor Maaike begon die ontwikkeling met een sprong in het diepe vanwege haar trainerswissel. “Ik houd van vastigheid, dus die keuze was echt een stap buiten mijn comfortzone. Dat ik die verandering zo goed heb opgepakt, heeft me veel zelfvertrouwen gegeven.”

Bishop moedigde haar bovendien aan om vaker haar ervaring te delen met jongere zwemmers. Iets waar Maaike aanvankelijk haar twijfels bij had. “Eerst dacht ik: wie ben ik nou om anderen advies te geven? Maar tijdens de trainingsstage in Egypte werden de kamers gemixt en trok ik op met een jongere ploeggenoot. Dan ga je vanzelf dingen delen. Niet op een belerende manier, maar meer: heb je hier al eens over nagedacht? Of: hier liep ik vroeger tegenaan.” Die rol voelt steeds natuurlijker. “Ik merk dat ik daar echt in ben gegroeid. En tegelijkertijd heeft het me dichter bij de groep gebracht."

Ook Marrit ziet een verschil met de sporter die ze tien jaar geleden was. “Ik ben me bewust van mijn status, maar van binnen ben ik nog steeds gewoon de vijftienjarige Marrit, het kleine meisje dat mooie momenten heeft meegemaakt, maar ook uitdagende periodes kende.”

De successen hebben haar zelfvertrouwen gegeven, zonder haar karakter te veranderen. “Ik voel me volwassener en zekerder. Maar ik ben niet ineens iemand geworden van: kijk mij eens. Dat past helemaal niet bij mij.” Toch brengt succes ook nieuwe verwachtingen met zich mee. “De laatste tijd gaat het zo goed dat ik echt geloof in mijn eigen kunnen. Maar juist daardoor wil ik mezelf ook laten zien. Ik wil winnen.”

Omdat de Trials in eigen land worden gehouden, voelt dat nog iets persoonlijker. “Ik nodig vrienden en familie uit en zeg: kom gezellig kijken. En vervolgens denk ik: straks zwem ik helemaal niet goed en heb ik iedereen voor niets naar Eindhoven gehaald,” lacht ze. Na een korte stilte volgt een genuanceerdere gedachte: “Al weet ik stiekem ook wel dat ze daar niet voor komen. Ze komen voor mij, niet voor een tijd op het scorebord.”

Voor beide zwemsters blijven de ambities onverminderd groot. Marrit wil haar niveau bevestigen op het moment dat het ertoe doet. Maaike heeft haar doelen net zo helder voor ogen. “Ik ga voor kwalificatie én een persoonlijk record. Mijn laatste PR staat al sinds 2022, dus het zou mooi zijn om dat weer eens aan te scherpen."

Het verschil met vroeger zit voor Maaike vooral in het perspectief. “Presteren blijft ontzettend belangrijk voor me, maar het is niet meer alles. Dat helpt om de druk wat te verlagen. Begrijp me niet verkeerd: het doet me nog steeds heel veel. Maar ik heb ook geleerd dat de wereld niet ophoudt na de European Swimming Trials.”

Brabant sterker door sport 

Marrit Steenbergen en Maaike de Waard behoren al jaren tot de Nederlandse zwemtop en hebben zich op het hoogste internationale niveau bewezen. Marrit geldt als een van de toonaangevende Nederlandse zwemmers op de vrije slag en wisselslag, terwijl Maaike zich heeft ontwikkeld tot een vaste waarde op de rugslag en vlinderslag. Beiden vertegenwoordigden Nederland op de Olympische Spelen en veroverden door de jaren heen meerdere internationale medailles op Europese kampioenschappen en wereldkampioenschappen. 

Dagelijks trainen Marrit en Maaike bij het TeamNL centrum van BrabantSport, waar zij de beschikking hebben over topcoaches, hoogwaardige faciliteiten en een inspirerende omgeving met andere topsporters. Deze combinatie van expertise, topsportvoorzieningen en een ambitieuze trainingscultuur stelt hen in staat om zich voortdurend te blijven ontwikkelen en te excelleren op het hoogste niveau.