“And now we're going to do the schoolslag"

Terwijl in het wedstrijdbad van Nationaal Zwemcentrum de Tongelreep om EK-tickets wordt gestreden, zet een groep volwassenen een bad verderop juist de eerste slagen op weg naar een zwemdiploma. Zij strijden niet voor een medaille, maar proberen zwemvaardigheden onder de knie te krijgen die het verschil kunnen maken tussen verdrinken en overleven. Dat die twee groepen tegelijkertijd aan het zwemmen zijn is niet toevallig. Gemeente Eindhoven, KNZB en BrabantSport zijn partner van zowel het evenement European Swimming Trials als van het het project Zwemdiploma A(an). Zij grijpen samen de kans om deze twee aan elkaar te koppelen: excelleren én leren in het water.

Voor veel volwassenen met een migratieachtergrond maakt zwemmen geen onderdeel uit van hun jeugd. Hoewel velen uit landen komen met volop rivieren, recreatieplassen en zwembaden, zijn zij vaak niet zwemvaardig. Oorzaken hiervan zijn onder meer armoede, het ontbreken van zwemlessen en een gebrek aan zwemvoorzieningen in de directe omgeving tijdens hun jeugd. Uit onderzoek blijkt dat deze doelgroep daarom vaker verdrinkt. 

Gemeente Eindhoven ontwikkelde daarom het project Zwemdiploma A(an): zwemlessen voor volwassenen. Met als doel zwemvaardiger te worden en daarnaast in het water aan een gezonde leefstijl te werken. Tijdens het topsportevenement organiseerde de gemeente een gratis sportief programma voor volwassenen die zwemles volgen bij de zwemschool van de Tongelreep of het Ottenbad. 

Veiligheid voorop
Met rumoer van de wedstrijden op de achtergrond staat Cor Groen, instructeur bij de Eindhovense Reddingsbrigade, tussen een groep deelnemers die op hun rug drijven en rustig ademhalen. Zijn leerlingen van vandaag hebben nog geen zwemdiploma en krijgen een clinic over jezelf en anderen redden. Ook leren ze over de risico’s die er zijn. Deelnemers die hun A-diploma al wél behaalden, worden op een andere plek in hetzelfde bad begeleid door Bram Dekker. De bondscoach para-zwemmen leert hun extra technieken. Zo kunnen ze met een stevige basis doorgaan voor hun B- en C-diploma of recreatief banenzwemmen. Want wie straks na het behalen van een diploma verder wil gaan, kan uiteindelijk zelfs instromen bij Mijnzwemcoach van de KNZB. Een programma waarin zwemmers werken aan hun techniek, bijvoorbeeld in borstcrawl. Het is ook mogelijk om via de website een online trainingsprogramma met oefeningen te volgen. Beide groepen krijgen na hun clinics ook nog een les aquarobics om hen te stimuleren om na het behalen van hun zwemdiploma door te gaan met zwemmen en te blijven werken aan hun gezondheid. 

Als de groepen even pauze hebben en zich klaarmaken voor bewegen op muziek, vertelt Cor hoe ontzettend belangrijk deze zwemlessen zijn, vooral voor migranten. "Wie in een land zonder toegang tot zwemwater is opgegroeid, heeft dat vertrouwde contact met water nooit opgebouwd. Een kind in Nederland leert spelenderwijs in een badje, of bij papa en mama in de armen. De volwassen migrant moet dat hele traject nog door. Hoe water voelt, hoe je armen en benen dan bewegen, dat is voor hen totaal nieuw. Ook overschatten volwassenen zichzelf vaker en onderschatten zij de kracht van water. Dat alles geeft de nodige risico's."

Geen zicht op risico’s
De instructeur legt uit wat hij in de praktijk ziet misgaan. "Kennis ontbreekt. En met kennis bedoel ik: weten tot hoever het nog verantwoord is. Mensen denken dat heupdiepte nog veilig is. Maar vanaf kniehoogte heeft water met een stroming al zoveel grip, dat je meegetrokken kunt worden. Bij ongelukken speelt daarnaast de watertemperatuur ook een rol", vertelt hij. "Wat je soms ziet gebeuren is dat mensen op een mooie dag warm en gestrest van het werk komen, naar hun gezin rijden dat aan de waterkant ligt en zich vervolgens te snel in koud water laten zakken. Je kunt dan in shock raken. En dan gebeuren er vaak ongelukken. Ook de kennis van wat stromingen kunnen doen is er niet. Dus preventie in de vorm van voorlichting is het allerbelangrijkste."

Zwemlessen maken het verschil
Punt gemaakt. Leren zwemmen is geen luxe, maar een noodzaak. Zo kijkt zwemster Renu (42) uit India er ook naar. "Ik wilde eigenlijk altijd al leren zwemmen, want ik zie het als een levensvaardigheid. Nu ik kinderen heb die zwemmen, dacht ik: 'dan móét ik het ook kunnen. Ik ben net begonnen met de zwemlessen en nog niet helemaal zelfverzekerd in het water. Ook vandaag raakte ik bij een van de oefeningen in paniek. Ik wist gewoon niet meer wat te doen."

Die oefening waar Renu op doelt was het zogenaamde nestje. Deelnemers maken een kring en houden elkaar vast. Langzaam lopen ze naar het diepe toe. Kareem (30) uit Egypte komt net als Renu ook terug op dat moment. "Ik raakte in paniek toen ik de bodem niet meer onder mijn voeten voelde. Ik lette niet meer op mijn ademhaling, terwijl we dat net hadden geoefend. Dus ik ben erg blij dat ik op zwemles zit. Mijn vrouw en ik kregen een dochter en dachten: als zij gaat zwemmen, kunnen we haar niet redden als er iets gebeurt. Ik zie het als een soort verplichting. Iets wat je hoort te kunnen en ik vind het erg leuk om te doen. Je doet nieuwe vaardigheden op en bereikt ook echt iets belangrijks."

Voor Cor is de paniek die de deelnemers voelen precies het probleem. "Je gevoel zegt vaak iets anders dan je verstand. Als je je rustig concentreert op je ademhaling, kan bijna iedereen drijven. Maar op het moment dat de paniek komt, gaat dat verstand overboord en blijf je dus niet meer drijven."

Aandacht voor plezier
Cor geeft vaker zwemlessen aan mensen met verschillende achtergronden. Hij geeft zijn instructies deels in het Nederlands en deels in het Engels. Dat levert kromme zinnen op: "And now we're going to do the schoolslag." Hij lacht als hij het vertelt. "Het is belangrijk om de juiste zwemtermen te leren. Al is het maar als iemand dat vanaf de kant naar je roept als je in de problemen komt." De instructeur vindt het overigens belangrijk dat men niet alleen leert dat water risico's geeft. "Je kunt enorm veel plezier hebben van zwemmen, dat is ook belangrijk om te weten."

Dat laatste is een reden voor Hari (36) uit India om zwemlessen te nemen. "Ik wil graag veilig in het water genieten. Gewoon plezier maken, net als iedereen. Nu kan dat nog niet, maar zodra ik over een tijd mijn A-diploma heb, kan ik ook het water in."

Dat plezierige gedeelte komt later die dag. Waar deelnemers eerder leerden hoe ze zichzelf boven water houden, klinkt nu muziek. Tijdens de aquarobics wordt gelachen, gezwoegd en vooral bewogen. Voor veel deelnemers is het een eerste kennismaking met water als plek om te sporten in plaats van te overleven. En dat is ook het doel van het Zwemdiploma A(an). Eerst leren zwemmen en daarna komt de kans om te sporten in het water.

Renu: "Ik vond aquarobics enorm leuk. Als ik straks kan zwemmen, is het voor mij zeker een optie om op deze manier fit te blijven!" Kareem vond het bewegen op muziek verrassend pittig: "Dit is echt een serieuze work-out! Dat verraste me!" zegt hij. Naast hem geniet Imene (35) uit Tunesië nog na van de clinics. "Ik kan al redelijk goed zwemmen omdat ik ben opgegroeid in een badplaats. Maar ik heb nog geen officieel diploma. Voor mij is het belangrijk om de techniek te verbeteren. Ik kijk elke week weer uit naar de zwemlessen, want bewegen in het water maakt me gelukkig. Wat mij betreft zijn die 45 minuten eigenlijk te kort, zo leuk vind ik het. Ik ga na mijn A-diploma dan ook zeker door!"

Aan de andere kant van de deur klinkt intussen weer applaus voor de volgende Trials-race. Eén locatie, twee doelgroepen en voor beide geldt: wat in het water gebeurt, doet ertoe.